Mapa sztuki polskiej XX wieku

Z Waszej aktywności na facebookowej stronie bloga wynika, że to właśnie mapy myśli cieszą się największym zainteresowaniem! Zapewne dlatego, że pozwalają na szybkie i przystępne usystematyzowanie wiedzy z historii sztuki. Czas więc na kolejną, tym razem poświęconą sztuce polskiej dwudziestego wieku. Przygotowanie tego typu mapy jest oczywiście wyzwaniem jeszcze większym niż w przypadku mapowania sztuki nowoczesnej i współczesnej na świecie. Siłą rzeczy, należy dokonać pewnego wyboru i zdecydować o tym kogo wyróżnić jako postać istotną czy wręcz emblematyczną dla danej grupy, nurtu lub formy wypowiedzi artystycznej.

Oto krótka instrukcja jak czytać tę mapę:

Przede wszystkim starałam się położyć nacisk na tendencje i grupy artystyczne, których rozkwit można zaobserwować głównie w pierwszej połowie XX wieku. Ich znajomość i umiejętność połączenia z konkretnymi artystami (zwłaszcza dwoma-trzema głównymi przedstawicielami) jest bardzo ważna w kontekście egzaminu maturalnego.

W kilku przypadkach wyszczególniłam artystów, którzy należą do danego ugrupowania, ale jednocześnie znacznie się wyróżniają, np. z uwagi na ekscesywną wręcz kreatywność i różnorodność jak miało to miejsce w przypadku Witkacego - artysta należał do grupy Formistów, ale jego zainteresowania twórcze i przedsięwzięcia typu Firma Portretowa czy eksperymenty fotograficzne wykraczały znacznie poza kadr programowej działalności tego ugrupowania. Inny przykład to Andrzej Wróblewski, jego wczesna twórczość łączona jest z estetyką realizmu socjalistycznego, ale z czasem oddala się ona coraz bardziej w kierunku abstrakcji i czyni z niego artystę łamiącego schematy, trudnego do ostatecznego zaklasyfikowania. Eugeniusz Zak z kolei był związany z grupą Rytm, ale z uwagi na jego studia i długie pobyty w Paryżu należy jednocześnie do tzw. École de Paris o czym również nie należy zapominać.

Natomiast wśród artystów reprezentujących sztukę ostatnich dziesięcioleci XX wieku można zaobserwować dużo większy indywidualizm. Na mapie znalazło się więc kilka najważniejszych nazwisk, które każdy maturzysta powinien sobie przyswoić.

Owocnej nauki z nową mapą! Teraz nie macie już wymówki aby odkładać powtórki ze sztuki współczesnej na bok!

Sztuka polska XX wieku - mapa myśli

Vademecum HISTORIA SZTUKI - MATURA 2016 + TESTY!

Test kompetencji z historii sztuki 2

Do matury pozostały niecałe trzy miesiące! To znak, że należy zintensyfikować przygotowania dla tych, którzy do tej pory się ociągali lub mają dużo do nadrobienia np. z uwagi na to, że przygotowują się zupełnie sami. Z kolei maturzyści najbardziej zmotywowani i systematyczni w nauce nie powinni spoczywać na laurach i dalej regularnie utrwalać materiał na wszelkie możliwe sposoby.

Dlatego też, w ramach powtórki-sprawdzenia, proponuję Wam kolejny test kompetencji z historii sztuki. Mam nadzieję, że przede wszystkim zwróci on Waszą uwagę na kwestie, które być może do tej pory wydawały Wam się drugorzędne i pomoże zidentyfikować obszary, w których jesteście najsłabsi. Dla jednych może być to definiowanie pojęć (jedna z najważniejszych umiejętności maturzysty i ewentualnego przyszłego historyka sztuki!), dla innych kojarzenie dat i konkretnych wydarzeń historycznych z dziełami sztuki. Sprawdźcie sami, na które elementy trzeba położyć szczególny nacisk na ostatnim etapie przygotowań do matury.

Po zakończeniu testu nie zapomnijcie kliknąć "Review All Answers” aby zapoznać się ze szczegółowym wyjaśnieniem każdego pytania i utrwalić wiadomości.

Nawet jeśli zdarzy się, że według Waszego uznania, wyniki okażą się rozczarowujące, potraktujcie ten test jako motywator i nie zapominajcie, że jeszcze jest czas aby wyszlifować umiejętności sprawiające najwięcej problemów. 

Powodzenia!


Quiz created by Artholic with GoConqr

Więcej testów maturalnych mojego autorstwa znajdziecie oczywiście w Vademecum:

Vademecum HISTORIA SZTUKI - MATURA 2016 + TESTY!

Mapa kierunków i tendencji w sztuce współczesnej

Zgodnie z zapowiedzią, po ogólnej mapie epok i kierunków w historii sztuki, proponuję tym razem bardziej szczegółowy plan tendencji panujących w sztuce najnowszej czyli tej od początku XX wieku po dzień dzisiejszy.

O ile, poza paroma wyjątkami, periodyzacja sztuki dawnej i nowożytnej jest raczej prosta, o tyle w mnogości odmian sztuki współczesnej dosyć łatwo się zgubić. W dużej mierze wynika to z tego, że wielu artystów łączy różne tendencje, co powoduje, że zalicza się ich do więcej niż jednego nurtu jednocześnie. Jest to szczególnie widoczne w przypadku twórców abstrakcji niegeometrycznej lub artystów pokroju Mariny Abramović, której działania angażują większość z form ekspresji charakterystycznych dla tzw. „sztuki żywej”.   

Kolejny problem, z którym konfrontują się niektórzy maturzyści to rozróżnienie między poszczególnymi nurtami, które nierzadko okazują się być po prostu wariantem jakiegoś większego nurtu lub jego europejskim odpowiednikiem, np. amerykański pop art i europejski Nowy Realizm.

Niniejsza mapa ma charakter syntetyczny i przekrojowy a jej głównym celem jest ułatwienie Wam orientacji w meandrach tendencji sztuki współczesnej. Mam nadzieję, że ułatwi ona naukę zwłaszcza tym, którym ta część historii sztuki sprawia więcej problemów niż przyjemności.

Wszystkim natomiast życzę najlepszego na nowy rok, systematyczności w powtórkach i oczywiście sukcesu na tegorocznej maturze!

Sztuka współczesna - mapa myśli

P.S.: Tematem kolejnej mapy będzie sztuka współczesna w Polsce charakteryzująca się nie mniejszą liczbą nurtów i odłamów.


Vademecum HISTORIA SZTUKI - MATURA 2016 + TESTY!

Budowa dzieła sztuki - kolor i światłocień

Obok kompozycji i perspektywy niezwykle istotne miejsce w analizie budowy dzieła sztuki zajmują kolor i światłocień. Podstawową umiejętnością każdego maturzysty powinno być precyzyjne zdefiniowanie tych pojęć aby uniknąć mieszania i niepoprawnego stosowania obu terminów. Przypomnijmy więc ich słownikowe definicje:

gama barwna (koloryt) - to zespół barw w obrazie nadający ogólny ton kompozycji;

światłocień – rozłożenie i wzajemne przenikanie się świateł i cieni stosowane w rysunku, malarstwie i grafice w celu wydobycia efektu trójwymiarowości;

Ważnym terminem jest również:

walor – zróżnicowane natężenie tonu barwy lub stopnia względnej jasności barwy w malarstwie i grafice;

W zależności od doboru kolorów możemy wyróżnić następujące rodzaje gamy barwnej:

• gama ciepła / zimna
• gama pełna / monochromatyczna 

Antoine Watteau, Pieśń miłosna, 1717 - gama pełna

Tutaj pojawia się kilka nowych pojęć, które służą precyzyjnemu opisowi kolorystyki obrazu, tj.:

monochromatyzm - operowanie tylko jedną barwą w kilku odcieniach w celu uzyskania jednolitego tonu całego malowidła;

Józef Chełmoński, Kurka wodna, 1894 - monochromatyzm

kolor lokalny - tzn. barwa właściwa przedmiotom czy postaciom występującym w obrazie, nie zmieniona przez refleksy i cienie pochodzące od znajdujących się obok przedmiotów;

Gustave Courbet, Zródło, 1868 - kolor lokalny

Henri Matisse, Kobieta w kapeluszu, 1905 - odejście od koloru lokalnego

dominanta kolorystyczna - plama barwna, od której zależne są inne barwy w obrazie; 

Z wykorzystaniem koloru i światłocienia wiążą się także pewne techniki i efekty stosowne przez artystów: 

sfumato – miękki modelunek malarski o łagodnych przejściach światłocieniowych, zacierający wyrazistość konturu, sprawiający wrażenie oglądania malowidła przez mgłę lub dym; typowy dla Leonarda da Vinci i jego szkoły;

Leonardo da Vinci, Mona Lisa, 1503-06 - sfumato

tenebryzm (maniera tenebrosa) - sposób ujęcia obrazu polegający na użyciu ciemnej tonacji barwnej, w której postacie i przedmioty wydobyte są z mrocznego tła ostrym światłocieniem, stosowany gł. w baroku;

Caravaggio, Zwycięski Amor, 1601-02 - tenebryzm

luminizm – sposób kształtowania kompozycji za pomocą gry światła, charakterystyczny dla baroku; 

luminizm monochromatyczny - uwypuklenie światła przy dominującej tonacji jednobarwnej, np. Caravaggio

luminizm kolorystyczny - światło jako czynnik wyzwalający wibrację kolorystyczną, np. W. Turner, impresjoniści;

Joseph William Turner, Deszcz, para, szybkość, 1844 - luminizm

Opanowanie tych informacji pozwoli Wam na dokonanie prawidłowej analizy stosunków barwnych w obrazie oraz na określenie roli światła w kompozycji. 

UWAGA: W analizie porównawczej, w części poświęconej światłocieniowi, opis zaczynamy zawsze od zlokalizowania źródła światła (poza obrazem lub na obrazie) oraz rodzaju oświetlenia (światło naturalne/sztuczne; rozproszone, równomiernie oświetlające całą scenę/ mocne, nierównomierne; padające centralnie/ od lewej do prawej...). Następnie definiujemy czy występuje miękki czy ostry modelunek światłocieniowy i/lub stopniowanie walorowe. Jeżeli to możliwe należy również wskazać najjaśniejszy punkt obrazu.

Vademecum HISTORIA SZTUKI - MATURA 2015 + TESTY!

Budowa dzieła sztuki - perspektywa

W nowym poście proponuję Wam kolejną porcję informacji dotyczących budowy dzieła sztuki. Wcześniej zajęliśmy się omówieniem rodzajów kompozycji, teraz czas na perspektywę, która jest nie mniej istotna przy analizie maturalnej, i którą najlepiej zidentyfikować zaraz po opisie kompozycji. Wówczas egzaminator, od początku obcowania z Waszą analizą, widzi, że ma do czynienia z osobą dobrze orientującą się w konstrukcji obrazu.

Zacznijmy od definicji perspektywy, którą również należy przyswoić:

perspektywa to umiejętność ukazywania trójwymiarowych przedmiotów na płaszczyźnie, zgodnie z prawami widzenia

Wyróżniamy następujące rodzaje perspektywy:

kulisowa - tworzy ją szereg zasłaniających się częściowo konstrukcji (gór, budynków itp.), których nakładanie się w efekcie daje wrażenie głębi; jest to najbardziej prymitywny rodzaj ujęcia perspektywicznego[stosowany głównie w średniowieczu];

Pasja, kościół św. Jakuba w Toruniu, ok. 1480-90 (fragment) - perspektywa kulisowa

geometryczna (zbieżna lub centralna) - oparta na zasadzie pozornego zmniejszania się przedmiotów w miarę ich oddalania się od oka oraz pozornej zbieżności ku horyzontowi wszelkich linii biegnących w głąb oka tzn. obserwacja powstałego na płaszczyźnie obrazu wywołuje iluzję postrzegania takich samych stosunków przestrzennych jak podczas obserwacji rzeczywistej  przestrzeni;

Pieter Bruegel Starszy, Walka postu z karnawałem, 1559 - perspektywa geometryczna, z lotu ptaka

W zależności od położenia oka względem płaszczyzny obrazu wyróżniamy następujące odmiany perspektywy:

• z lotu ptaka – wysoko w stosunku do obrazu
• żabia – bardzo nisko
• boczna
• ukośna

Edward Hopper, Przedział C, wagon 293, 1938 - perspektywa geometryczna, ukośna

powietrzna (barwna) - uwzględniająca zjawisko, że z dużej odległości przedmioty nie tylko maleją, ale zmieniają także kolor; warstwa atmosfery    dzielącej dalekie przedmioty od oka sprowadza ich kolor do szaroniebieskiej tonacji; zmiany w kolorze występują przeważnie w odniesieniu do barw ciemnych i zimnych, kolory jasne i ciepłe zachowują większą widoczność w oddaleniu

Jacob van Ruisdael, Młyn w Wijk bis Duurstede, 1665/69 - perspektywa powietrzna

odwrócona - rodzaj perspektywy stosowany w średniowieczu, polegający na tym, iż wielkość postaci uzależniona jest od ich znaczenia zgodnie z obowiązującym ówcześnie światopoglądem; np. fundator na planie pierwszym jest mniejszy od świętego na planie dalszym;

Epitafium Wierzbięty z Branic, 1425 - perspektywa odwrócona 

Linia horyzontu:

w kompozycji obrazowej możemy wyróżnić dwa rodzaje linii horyzontu:

• horyzont podwyższony
• horyzont obniżony

Jean-François Millet, Kobiety zbierające kłosy, 1857 - horyzont podwyższony

Arnold  Böcklin, Wyspa umarłych, 1880 - horyzont obniżony

Vademecum HISTORIA SZTUKI - MATURA 2015 + TESTY!

Matura 2015 - przygotowania czas zacząć!

Drodzy Maturzyści!

Matura z historii sztuki 2014 już za nami. Dziękuję za tak duże zainteresowanie moim blogiem i mam nadzieję, że pomógł Wam dobrze się do niej przygotować. 

Niemniej jednak, blog nie kończy działalności dlatego też zapraszam wszystkich maturzystów anno domini 2015 do śledzenia aktualizacji i zapoznania się z moją ofertą. Nowe wpisy już niedługo!

Udanego roku szkolnego i powodzenia w przygotowaniach do egzaminu z historii sztuki!

Pamiętajcie, im wcześniej zaczniecie naukę, tym większe są Wasze szanse na dobry wynik!

Vademecum HISTORIA SZTUKI - MATURA 2015

Jan Vermeer, Astronom, 1668

Vademecum HISTORIA SZTUKI - MATURA 2015 + TESTY!

Analiza porównawcza

Matura coraz bliżej i pora zacząć sprawdzać to czego się nauczyliście. Dlatego też w dzisiejszym poście zamieszczam przykład analizy porównawczej z poziomu rozszerzonego.

Jak wiadomo, ta część arkusza maturalnego to aż 20 punktów co w skali całości stanowi znaczny procent i może zaważyć na ostatecznym wyniku. Jeżeli więc uważnie przeanalizujecie przykłady odpowiedzi jakie tutaj zamieszczam i zastosujecie ten schemat w trakcie egzaminu, możecie liczyć na świetną punktację. Wbrew pozorom, to zadanie nie jest tak trudne jak może się wydawać i najważniejsza jest praktyka oraz uważna analiza poszczególnych elementów obrazu.

* Dla lepszych efektów proponuję najpierw zatrzymać się na pierwszej ilustracji i spróbować wykonać analizę porównawczą według schematu maturalnego samemu, a następnie sprawdzić na ile Wasze odpowiedzi są zgodne z tymi podanymi poniżej.

UWAGA: Zamieszczony tutaj arkusz z analizą porównawczą został przygotowany przez autorkę bloga według wymagań CKE i stanowi część Vademecum HISTORIA SZTUKI - MATURA 2014.